In het spoor van de bever

Beversporen (een foto van Frans Emmerechts)

Deze tekst komt uit een voorstel voor de Design Challenge voor het Dommeldal, een initiatief van Kunstloc Brabant. Ons voorstel ging niet door naar de volgende ronde, maar we geloven nog steeds in deze aanpak en zetten deze graag in een andere toekomstige opgave.

Een inzending van team het Bever Venoontschap:
Ronald Boer, Rachel Borovska, Goswin van Staveren, Remco van der Togt, en Thijs de Zeeuw.

Het Dommeldal tussen Son en Boxtel heeft alles in zich om een beekdalpark van nationale allure te worden: een levend landschap waarin water, flora en fauna samenkomen met cultuurhistorische parels en structuren. Vloeiweides, vloeibossen en kronkelende beken vormen een uniek biotoop vol hydromorfologische dynamiek en een florerende biodiversiteit.

De historische watermolenbiotoop vormt ons vertrekpunt: eeuwenlang werd water opgehouden, vertraagd en verdeeld, waardoor een fijnmazig landschap van natte en droge zones ontstond. Met de modernisering veranderde de landbouw, de noodzaak van molens, en verdween ook de sponswerking van dit landschap. De menselijke wens voor sturing en controle werd dominant. Om in te spelen op hedendaagse uitdagingen verschuiven wij het perspectief naar een more-than-human benadering: wie of wat vormt het landschap, en hoe kunnen we leren van andere werkwijzen? Is herstel van de molens bijvoorbeeld echt het doel, of misschien een middel om iets anders te bereiken?

Wij mensen kappen bossen, bouwen dammen, dijken en molens, alles om water te sturen. Wij zien een parallel met de bever. Ook zij hebben een enorme impact op het landschap om hun optimale leefomgeving te creëren. Maar de bever werkt autonoom, onvoorspelbaar en is niet iedereen te vriend. Tegelijkertijd tonen praktijkvoorbeelden dat deze autonomie voordelen heeft: in Tsjechië hebben bevers miljoenen bespaard, doordat hun dammen water vasthouden en overstromingen dempen. Dit roept vragen op: welke controle of routines zijn we bereid op te geven? Kunnen we samenwerken met een wezen dat andere regels hanteert? Wie krijgt leiding, en hoe gaan we om met conflicten?

Wij willen in gesprek met de bever, en van haar leren door wadend, zwemmend, voelend en proevend langs de beek te bewegen. Tijdens deze tochten betrekken we boeren, bewoners en watermolenbeheerders. Hoe kijken zij naar hun landschap, en hoe ziet een bever dat? Kan het landschap mooier, rijker en beter bestand tegen klimaatverandering worden door deze dialoog aan te gaan? Als onderzoekers stappen we samen met de bever dit levend laboratorium in.

In het veldonderzoek verzamelen we materialen, (bever)sporen en gesprekken in onze ‘bibliotheek’, om het beekdal op een andere manier te leren kennen en tot een nieuw perspectief op de Dommel te komen. Mogelijk is dit het begin van het brede Beekdalpark, nieuwe relaties tussen menselijke en dierlijke bewoners, en wie weet iets heel anders. Deze zoektocht met natte voeten leert ons over de bever, over het landschap, en hopelijk ook over onszelf.